Sięgasz po miskę, a pies zastyga i cicho warczy. Siadasz obok niego na kanapie i słyszysz to samo niskie „grrr”. Pierwsza myśl bywa przerażająca: „Mój pies jest agresywny”. Druga, często podsuwana przez znajomych: „Nie możesz mu na to pozwolić, musisz pokazać, kto tu rządzi”.
Zatrzymajmy się na chwilę. Warczenie to przede wszystkim komunikat. Pies mówi nim coś bardzo konkretnego i to w najbardziej uprzejmy sposób, jaki ma jeszcze do dyspozycji. W tym tekście opowiem, co pies próbuje Ci przekazać, dlaczego nie warto go za to karać i co zrobić, żeby powodów do warczenia było coraz mniej.
Co pies mówi, kiedy warczy
Warczenie najczęściej znaczy: „Coś mi się nie podoba, odsuń się”. Albo: „Boję się”. Albo: „To moje i nie chcę tego oddać”. Albo: „To boli”. To ostrzeżenie, które daje drugiej stronie szansę, żeby się wycofać, zanim komukolwiek stanie się krzywda.
Psy nie warczą bez powodu, choć z naszej perspektywy często tak to wygląda. Zanim pojawi się warczenie, pies zwykle wysyła cichsze sygnały: odwraca głowę, oblizuje się, zastyga, pokazuje białka oczu, sztywnieje. Jeśli nikt ich nie zauważy podnosi głos. Warczenie jest więc często już drugim lub trzecim stopniem rozmowy, a nie pierwszym.
A co z agresją? W behawiorystyce agresja to nie cecha charakteru. To zachowanie dystansujące, które ma odsunąć zagrożenie i najczęściej stoi za nim strach, ból albo frustracja. Warczenie jest częścią tego repertuaru, ale jego najłagodniejszą wersją. Pies, który warczy wciąż wybiera rozmowę zamiast zębów.
Najczęstsze sytuacje, w których psy warczą
- Przy jedzeniu, gryzakach, zabawkach, legowisku. To obrona zasobów. Pies boi się, że straci coś cennego. U psów jest to zachowanie naturalne, ale można sprawić, by było mniej potrzebne.
- Przy dotyku, czesaniu, wycieraniu łap, podnoszeniu. Czasem pies po prostu tego nie lubi. Czasem jednak coś go boli. Nagłe warczenie przy dotyku u psa, który wcześniej to akceptował, to zawsze powód do wizyty u lekarza weterynarii.
- Gdy ktoś się nad nim nachyla lub podchodzi, gdy śpi. Zaskoczony albo zmęczony pies ma mniej cierpliwości, tak jak my.
- Przy obcych ludziach lub psach. Tu warczenie zwykle wynika ze strachu i jest prośbą o dystans.
- W zabawie. Szarpanie się zabawką z warczeniem to często po prostu dźwięk zabawy. Ciało jest wtedy luźne, ruchy „sprężynujące”, pies sam wraca po więcej. Jeśli ciało sztywnieje, a zabawa przestaje być wzajemna, warto ją przerwać.
W każdej z tych sytuacji pytanie brzmi nie „jak go oduczyć warczenia”, tylko „co sprawia, że on musi warczeć”.
Dlaczego nie warto karać warczenia
Karcenie psa za warczenie przypomina wyłączenie czujnika dymu, bo za głośno piszczy. Robi się ciszej, ale pożar nie znika.
Pies, który dostał karę za warczenie, nie przestaje się bać ani czuć bólu. Uczy się tylko, że ostrzeganie się nie opłaca. Następnym razem może pominąć ten etap i od razu kłapnąć zębami. Stąd biorą się historie o psach, które „ugryzły bez ostrzeżenia”. Bardzo często ostrzeżenia były tylko ktoś je wcześniej wyciszył.
Kara dokłada też psu napięcia w sytuacji, która już jest dla niego trudna. Jeśli pies warczy, gdy podchodzisz do jego miski, a Ty na niego krzyczysz, właśnie potwierdzasz jego obawę, że zbliżający się człowiek oznacza kłopoty.
Co zrobić, gdy pies warczy
W tej chwili:
- Zatrzymaj się i odsuń. Bez krzyku, bez gwałtownych ruchów. Odsunięcie się to nie „przegrana”, tylko rozsądna odpowiedź na jasny komunikat.
- Nie wyrywaj psu rzeczy siłą. Jeśli naprawdę musisz coś zabrać, zaproponuj wymianę na coś atrakcyjnego, rzucając smakołyk kawałek dalej.
- Zapamiętaj sytuację. Co się działo tuż przed warczeniem? Kto był blisko, co pies miał, gdzie leżał, czy był zmęczony? To najcenniejsza informacja do dalszej pracy.
Na dłuższą metę:
- Sprawdź zdrowie. Ból to jedna z najczęstszych, a najrzadziej podejrzewanych przyczyn warczenia.
- Ogranicz sytuacje, które wywołują warczenie. Pies może jeść w osobnym pomieszczeniu, mieć własne miejsce do odpoczynku, na którym nikt go nie zaczepia. Mniej powtórzeń to mniej utrwalania.
- Ucz się czytać ciche sygnały. Gdy zauważasz odwracanie głowy czy zastyganie, możesz odpuścić wcześniej, zanim pies będzie musiał warczeć.
- Buduj dobre skojarzenia. Przy obronie zasobów: przechodzisz obok miski w bezpiecznej odległości i dorzucasz coś pysznego. Pies uczy się, że zbliżający się człowiek dokłada, a nie zabiera.
- Zadbaj o domowników. Szczególnie dzieci muszą wiedzieć, że śpiącego, jedzącego czy warczącego psa zostawiamy w spokoju.
Celem nie jest pies, który nigdy nie warczy. Celem jest pies, który rzadko ma ku temu powód i dom, w którym jego komunikaty są słyszane.
Kiedy warto poprosić o pomoc
Warto skonsultować się z behawiorystą, gdy:
- warczenie pojawia się coraz częściej albo w nowych sytuacjach,
- pies kłapnął zębami lub ugryzł, nawet jeśli „nic się nie stało”,
- warczy na dzieci albo w domu są małe dzieci,
- nie wiesz, co je wywołuje, albo boisz się własnego psa.
Na konsultacji przyjrzymy się sytuacjom, w których pies warczy, zastanowimy się, co za nimi stoi i ułożymy plan, który zmniejszy napięcie po obu stronach „konfliktu”. Bez kar, bez „pokazywania, kto rządzi”, za to z dużą dawką zrozumienia dla psa i dla Ciebie.
Jeśli słyszysz w domu „grrr” i nie wiesz, co z tym zrobić, napisz do mnie. Twój pies już zaczął rozmowę. Warto ją podjąć.
Joanna Szymańska, PsieBudzenie Behawiorysta-zoopsycholog | Trener psów
